Zatrzymana ósemka – objawy, możliwe powikłania i leczenie

Ósemki wyrzynają się jako ostatnie, zwykle między osiemnastym a dwudziestym piątym rokiem życia i często okazuje się, że w kości szczęki oraz w żuchwie zabrakło już dla nich miejsca. Ząb, który nie zdołał przebić się przez dziąsło w jamie ustnej albo utknął w kości, nazywamy zębem zatrzymanym. Bywa, że przez lata nie daje żadnych objawów, a bywa też, że staje się źródłem nawracającego bólu, obrzęku oraz poważniejszych problemów zdrowotnych.

Czym jest zatrzymana ósemka?

Ósemki to trzecie zęby trzonowe, potocznie nazywane zębami mądrości, wyrzynające się w tylnej części szczęki oraz żuchwy jako ostatnie w całym uzębieniu. O zatrzymaniu mówimy wtedy, gdy ząb nie wyrznął się w wyznaczonym czasie i pozostał częściowo lub całkowicie ukryty. Spośród wszystkich zębów to właśnie zęby ósme zatrzymują się najczęściej, głównie z powodu braku miejsca w łuku zębowym. Zęby zatrzymane pozostają wtedy w kości lub pod dziąsłem, bo nie mają dokąd się wyrznąć. Skrócona ewolucyjnie szczęka nie mieści już kompletu zębów, więc ósemka napiera na sąsiadów albo rośnie pod kątem.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

Zatrzymany ząb mądrości może długo nie dawać żadnych objawów, dlatego część pacjentów dowiaduje się o nim przypadkiem. Jeśli jednak już pojawiają się dolegliwości, to są to:

• ból w tylnej części szczęki lub żuchwy, tępy albo przewlekły nasilający się okresowo
• ból promieniujący do ucha, skroni, gardła oraz sąsiednich zębów
• obrzęk dziąsła nad zatrzymanym zębem oraz zaczerwienienie dziąsła w tej okolicy
• stan zapalny kieszeni dziąsłowej oraz głębokich kieszeni dziąsłowych wokół częściowo wyrzniętej korony
• nieprzyjemny zapach z ust oraz nieprzyjemny smak wywołany zalegającą treścią
• trudności oraz ból przy otwieraniu ust i przełykaniu

W przypadku pojawienia się gorączki, silnego bólu oraz narastającego obrzęku należy szybko zgłosić się do lekarza, ponieważ świadczy to o rozwijającym się zakażeniu.

Możliwe powikłania nieusuniętej ósemki

Zatrzymana ósemka nie zawsze wymaga natychmiastowego działania, jednak pozostawiona może prowadzić do poważnych komplikacji, takich jak:

• stan zapalny kaptura dziąsłowego oraz powstawanie ropni w tej okolicy
• próchnica oraz uszkodzenia sąsiednich zębów, jeśli ząb siódmy styka się z napierającą koroną ósemki
• uszkodzenia korzeni sąsiednich zębów wskutek ucisku, prowadzące niekiedy do ich resorpcji
• stłoczenia pozostałych zębów oraz wtórne wady zgryzu z powodu nacisku na łuk zębowy
• powstawanie torbieli, najczęściej zawiązkowej, wokół korony zatrzymanego zęba
• w rzadkich przypadkach rozwój zmian nowotworowych w obrębie takiej torbieli
• przewlekły ból oraz nawracające stany zapalne obniżające codzienne funkcjonowanie
• rozprzestrzenianie się zakażenia na dno jamy ustnej oraz tkanki twarzy

Torbiel rozwija się podstępnie, ponieważ przez długi czas nie daje objawów, a stopniowo niszczy kość i powoduje jej resorpcję. Bez leczenia zapalenia przechodzą w stany przewlekłe, obniżające ogólny stan zdrowia oraz wpływające negatywnie na całokształt zdrowia jamy ustnej. Powikłania związane z takim zaniedbaniem bywają znacznie trudniejsze w leczeniu niż sam zabieg usunięcia zęba. Właśnie ryzyko poważnych komplikacji zdrowotnych przemawia za tym, aby zatrzymanej ósemki nie ignorować, nawet gdy chwilowo nie boli.

Diagnostyka i decyzja o leczeniu

Podstawą pozostaje dobra diagnostyka obrazowa. Zdjęcie panoramiczne pokazuje całą jamę ustną wraz z ułożeniem wszystkich zębów, natomiast tomografia stożkowa pozwala precyzyjnie ocenić położenie zęba, jego stosunek do korzeni sąsiadów oraz do przebiegu nerwu zębodołowego dolnego w żuchwie.

Decyzja o postępowaniu zapada na podstawie indywidualnej oceny sytuacji, z uwzględnieniem wieku pacjenta, stopnia zatrzymania zęba, jego położenia oraz obecności dolegliwości. Nie każdy zatrzymany ząb wymaga usunięcia. W przypadku zęba, który nie daje żadnych objawów, a jest głęboko osadzony w kości, bez oznak zapalenia i torbieli, lekarz może zalecić leczenie zachowawcze w postaci obserwacji oraz regularnych kontroli. Wskazaniem do zabiegu są natomiast nawracające stany zapalne, próchnica sąsiedniego zęba, torbiel, uporczywe dolegliwości bólowe oraz planowane leczenie ortodontyczne. Także profilaktyczne usunięcie zatrzymanego zęba mądrości bywa uzasadnione.

Chirurgiczne usunięcie zatrzymanej ósemki

Zabieg ten różni się od zwykłej ekstrakcji, ponieważ ząb często tkwi w kości. Przebiega on zwykle według poniższego schematu:

• zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, w razie potrzeby z sedacją
• lekarz uzyskuje dostęp do zęba po nacięciu dziąsła i odsłonięciu kości
• w wielu sytuacjach ząb dzieli się na mniejsze fragmenty, aby wyjąć go bez nadmiernego naruszania kości
• po usunięciu zęba ranę oczyszcza się, a brzegi dziąsła zaopatruje szwami
• pacjent otrzymuje zalecenia pozabiegowe oraz termin kontroli i zdjęcia szwów

Chirurgiczne usuwanie zębów zatrzymanych wymaga doświadczenia i świetnych specjalistów, dlatego takie zabiegi prowadzimy w ramach chirurgii stomatologicznej w Gdyni. Właściwie zaplanowana interwencja chirurgiczna ogranicza ryzyko powikłań związanych z uszkodzeniem sąsiednich struktur i skraca późniejszy proces gojenia.

Po usunięciu zatrzymanej ósemki w kości powstaje ubytek, który stopniowo wypełnia się nową tkanką. W większości sytuacji nie wymaga on uzupełnienia, ponieważ ósemki nie pełnią istotnej funkcji w procesie żucia. Jeśli jednak wcześniej doszło do utraty sąsiedniego zęba stałego, po wygojeniu można rozważyć wszczepienie implantu zębowego w tej okolicy. Decyzja o implancie zębowym zależy od stanu kości oraz oczekiwań pacjenta i podejmuje się ją po pełnym zagojeniu.

Gojenie i zalecenia po zabiegu

Pierwsze dni po usunięciu zęba decydują o spokojnym przebiegu gojenia. Rana zamyka się skrzepem, który chroni odsłoniętą kość, dlatego w tym czasie trzeba postępować rozważnie. Kilka prostych zasad ogranicza dolegliwości oraz ryzyko powikłań. Przede wszystkim pomocne jest:

• stosowanie zimnych okładów na policzek w pierwszej dobie, przykładanych na kilkanaście minut z przerwami
• unikanie intensywnego wysiłku fizycznego oraz schylania się przez pierwsze doby, ponieważ nasilają krwawienie
• rezygnacja z twardych pokarmów, gorących potraw oraz picia przez słomkę
• powstrzymanie się od palenia papierosów i alkoholu, które utrudniają gojenie
• delikatna, lecz konsekwentna higiena jamy ustnej z pomijaniem samej rany w pierwszych dniach

Zimne okłady oraz odpoczynek pomagają opanować obrzęk, który zwykle doskwiera najmocniej między drugą a trzecią dobą. Do złagodzenia dolegliwości bólowych zazwyczaj wystarczają leki przeciwbólowe zalecone przez lekarza. Objawy takie jak umiarkowany obrzęk, niewielkie sączenie krwi oraz szczękościsk mieszczą się w normie i ustępują w ciągu kilku dni.

Skontaktuj się z gabinetem, jeśli tylko pojawi się nasilający ból po trzeciej dobie, obfite krwawienie, wysoka gorączka albo szybko narastający obrzęk. Objawy tego typu mogą obejmować obrzęk sięgający oka lub szyi oraz trudności z oddychaniem, a wtedy potrzebna jest pilna pomoc. Prawidłowo prowadzony proces gojenia kończy się zamknięciem dziąsła w ciągu jednego do dwóch tygodni, natomiast pełna odbudowa kości pod dziąsłem trwa kolejne tygodnie oraz miesiące.

Kiedy zgłosić się do stomatologa?

Nie warto czekać, aż zatrzymana ósemka rozboli na dobre. Regularne kontrole oraz zdjęcie panoramiczne co jakiś czas pozwalają zdiagnozować problem, zanim ten przerodzi się w torbiel albo uszkodzi sąsiedni ząb. Wczesna diagnoza daje też więcej możliwości, na przykład w przypadku młodszych pacjentów, u których proces gojenia przebiega znacznie szybciej.

Zgłoś się na konsultację, jeśli zauważysz nawracający ból w tylnej części łuku, powtarzające się stany zapalne dziąsła nad ósemką albo uczucie napierania na pozostałe zęby. Lekarz oceni położenie zęba na podstawie badań i po indywidualnej ocenie wspólnie ustalicie, czy w danym przypadku lepsza będzie obserwacja, czy usunięcie zęba. Świadoma decyzja poparta diagnostyką to zawsze lepsza opcja niż czekanie na moment, w którym ból oraz stan zapalny zmuszą do pilnej interwencji chirurgicznej.