Spis treści
Ból, który nie pozwala zasnąć, spuchnięty policzek i ząb sprawiający wrażenie, jakby urósł i przeszkadzał przy zagryzaniu. Tak najczęściej zaczyna się zapalenie okostnej zęba, czyli przejście zakażenia z wnętrza zęba na błonę pokrywającą kość, które wymaga pomocy stomatologa.
Czym jest okostna i dlaczego dochodzi do zapalenia?
Okostna to cienka, włóknista błona ściśle przylegająca do powierzchni kości, w tym do kości szczęki oraz żuchwy. Jest silnie unaczyniona i unerwiona, dostarcza kości substancji odżywczych, uczestniczy w procesach regeneracyjnych po urazach oraz zabiegach, a także służy ochronie kości przed czynnikami zewnętrznymi. Bogate unerwienie tłumaczy skalę dolegliwości, ponieważ nawet niewielki obrzęk w tym miejscu daje ból nieproporcjonalny do rozmiarów zmiany.
Stan zapalny okostnej rozwija się wtedy, gdy bakterie z zakażonego zęba przedostaną się przez kanał korzeniowy poza wierzchołek korzenia i dotrą do kości, a następnie pod okostną. Gromadzący się wysięk odwarstwia błonę od kości i uciska zakończenia nerwowe.
Objawy, które powinny zaniepokoić
Objawy zapalenia okostnej zęba narastają szybko, zwykle w ciągu jednej lub dwóch dób. Do najczęstszych objawów należą poniższe sygnały.
- silny ból zęba o stałym, tętniącym charakterze, nasilający się w pozycji leżącej
- pulsujący ból zęba promieniujący do ucha, skroni, oka lub szyi
- obrzęk dziąsła w okolicy zęba przyczynowego, zaczerwienienie oraz bolesność przy dotyku
- wygładzenie i napięcie policzka po stronie chorego zęba
- wrażenie wysunięcia zęba z zębodołu i ból przy nagryzaniu
- podwyższona temperatura ciała, dreszcze oraz złe samopoczucie
- ogólne osłabienie organizmu, brak apetytu i trudności ze snem
- zapalenie węzłów podżuchwowych, które stają się powiększone i bolesne
- ograniczenie ruchomości szczęki oraz ból przy otwieraniu ust
Charakterystycznym objawem pozostaje rozbieżność między niewielkim ubytkiem w zębie a ogromem dolegliwości. Pacjenci opisują to podobnie, mówiąc, że ból utrudnia normalne funkcjonowanie, pracę oraz jedzenie, a leki przeciwbólowe działają coraz krócej. Ogólne osłabienie i gorączka świadczą o tym, że organizm walczy z zakażeniem, dlatego takich objawów nie wolno lekceważyć.
Zapalenie okostnej zęba przyczyny stanu zapalnego
Przyczyny stanu zapalnego niemal zawsze mają związek z zakażeniem bakteryjnym w obrębie jamy ustnej. Do najczęstszych przyczyn należą sytuacje, takie jak:
- nieleczona próchnica prowadząca do zapalenia miazgi i zmian okołowierzchołkowych
- nieleczone ubytki oraz odkładane wizyty kontrolne
- powikłania po wyrwaniu zęba, w tym zakażenie zębodołu po ekstrakcji zęba
- nieszczelne wypełnienia i źle dopasowane uzupełnienia
- niedokończone kanałowe sprzed lat
- zaawansowane zapalenie przyzębia z kieszonkami przyzębnymi
- zakażenia wywołane urazami mechanicznymi, takimi jak uderzenie w szczękę czy złamanie korony zęba
- infekcje bakteryjne szerzące się z sąsiednich struktur, między innymi w przebiegu zapalenia zatok szczękowych
Najczęstsze przyczyny sprowadzają się więc do jednego mechanizmu, czyli bakterii, które znalazły drogę do wnętrza zęba i przeszły dalej. Ryzyko rośnie u osób z osłabioną odpornością, u pacjentów z cukrzycą oraz u palaczy, ponieważ gorsze ukrwienie tkanek utrudnia gojenie.
Diagnostyka w gabinecie stomatologicznym
Dokładna diagnostyka zaczyna się od wywiadu oraz badania jamy ustnej. Lekarz sprawdza reakcję zęba na opukiwanie, ocenia ruchomość, bada obrzęk i węzły chłonne. Zdjęcie rentgenowskie punktowe lub pantomograficzne pokazuje zmiany przy wierzchołku korzenia oraz stan kości, a testy żywotności miazgi wskazują ząb przyczynowy, gdy ból promieniuje na kilka zębów jednocześnie.
Różnicowanie ma tutaj spore znaczenie, ponieważ podobne dolegliwości daje neuralgia nerwu trójdzielnego, zapalenie stawu skroniowo żuchwowego oraz zapalenie zatok szczękowych.
Leczenie zapalenia okostnej
Skuteczne leczenie polega na usunięciu źródła zakażenia, a nie wyłącznie na uśmierzaniu bólu. Bez zastosowania odpowiedniego leczenia stomatologicznego dolegliwości wracają po odstawieniu tabletek. Metody leczenia dobiera się do stanu zęba oraz zaawansowania zmian. Wśród nich są:
- leczenie kanałowe
- nacięcie oraz drenaż ropnia, który odbarcza tkanki i przynosi natychmiastową ulgę
- ekstrakcja zęba w przypadkach, gdy zniszczenie korony lub korzenia uniemożliwia dalsze leczenie
- antybiotykoterapia jako uzupełnienie, przy gorączce, rozległym obrzęku oraz objawach ogólnych
- leki przeciwbólowe i przeciwzapalne
- odbudowa zęba po wygaszeniu zakażenia, w tym leczenie protetyczne
Wiele zależy przy tym od tego, jak trudny jest sam zabieg. Nacięcie ropnia, resekcja wierzchołka korzenia czy usunięcie zatrzymanej ósemki wymagają doświadczenia, znieczulenia dopasowanego do stanu zapalnego oraz odpowiedniego zaplecza, dlatego takie przypadki prowadzimy w ramach chirurgii stomatologicznej w Gdyni. Wcześnie podjęte leczenie zwykle pozwala zachować ząb, natomiast każda kolejna doba zwłoki zmniejsza tę szansę i podnosi ryzyko powikłań.
Domowe sposoby na złagodzenie objawów
Domowe sposoby służą wyłącznie doraźnej pomocy do czasu wizyty. Ulgę przynosi stosowanie zimnych okładów na policzek, przykładanych na kilkanaście minut z przerwami, ponieważ chłód obkurcza naczynia i pomaga zmniejszyć obrzęk. Ciepłych okładów nie wolno stosować, gdyż rozszerzają naczynia i przyspieszają szerzenie się zakażenia.
Poza zimnymi okładami warto zadbać o kilka drobiazgów, które osłabiają dolegliwości:
- spanie z głową uniesioną na dodatkowej poduszce
- unikanie gorących potraw, napojów oraz gryzienia pokarmów twardych
- delikatne płukanie letnią solą fizjologiczną
- powstrzymanie się od alkoholu i papierosów
Preparaty przeciwbólowe pomagają uśmierzyć ból, jednak maskują postęp choroby. Nie należy też samodzielnie nakłuwać obrzęku ani rozgrzewać twarzy, ponieważ takie działania mogą skończyć się rozległym zakażeniem tkanek.
Nieleczone zapalenie i jego następstwa
Nieleczone zapalenie okostnej nie znika samo, chociaż ból może na kilka dni zelżeć po samoistnym opróżnieniu ropnia. Jest to jednak pozorna poprawa, po której zakażenie postępuje dalej i prowadzi do poważnych powikłań, takich jak:
- ropień podokostnowy oraz ropowica dna jamy ustnej zagrażająca drożności dróg oddechowych
- zapalenie kości w obrębie szczęki albo żuchwy, wymagające długiego leczenia szpitalnego
- przewlekłe zapalenie zatoki szczękowej pochodzenia zębowego
- utrata zęba oraz ubytek kości utrudniający późniejszą implantację
- w skrajnych przypadkach uogólnione zakażenie organizmu
Ryzyko groźnych powikłań rośnie z każdą dobą zwłoki, dlatego objawy, takie jak: gorączka, rozległy obrzęk oraz trudności w otwieraniu ust traktuje się wyjątkowo poważnie.
Jak zapobiegać zapaleniu okostnej?
Profilaktyka sprowadza się do szybkiego reagowania na wszelkie dolegliwości. Warto też co pół roku stawiać się w gabinecie stomatologicznym na kontrolę, poddawać się zabiegom higienizacyjnym higienizacji i na co dzień dbać o higienę jamy ustnej.
Przede wszystkim więc:
- lecz próchnicę od razu po wykryciu, gdyż nieleczone ubytki są najkrótszą drogą do zakażenia
- myj zęby dwa razy dziennie i czyść przestrzenie międzyzębowe nicią albo irygatorem
- kontroluj stan starych wypełnień oraz koron protetycznych
- zgłaszaj się po ekstrakcji na wizytę kontrolną i stosuj zalecenia pozabiegowe
- nie odkładaj leczenia kanałowego, jeśli ząb przestał reagować na zimno i ciepło
Zapalenie okostnej zęba wymaga leczenia u stomatologa. Im szybciej zareagujesz na pojawiające się objawy, tym większa szansa na uniknięcie groźnych dla zdrowia powikłań.
